By Sonny Africa
Download the Summary of the Arroyo Presidency's Economic Performance by following this link
IBON Features-- The Arroyo administration will be remembered for lost ground on important measures of development and progress in the face of economic growth. Filipinos are worse off today than when President Gloria Macapagal-Arroyo came to power nine years ago.
Unemployment is at record sustained highs, household real income declined, poverty increased, inequality worsened, and Filipinos were forced abroad in unprecedented numbers. Prospects have been undermined by the steady erosion of domestic manufacturing and agriculture, a rapidly deepening fiscal crisis, and defeatist international trade and investment policies. In contrast, the profits of the country’s biggest corporations and the wealth of its richest families have continued to improve substantially.
This disturbing divergence between the fortunes of a few and the welfare of the many is the most troubling legacy that the Arroyo presidency leaves behind– and among the greatest challenges that the incoming Aquino administration has to confront to deliver any real change.
The Arroyo administration plays up the economic growth over its term– touted as the best in over 30 years– as the gold standard of its performance. Official reported growth in gross domestic product (GDP) during the Arroyo administration (2001-2009) averaged 4.5% annually compared to 3.9% under Aquino (1986-1991), 3.8% under Ramos (1992-1997) and 2.4% under Estrada (1998-2000). The economy expanded by 47.2% in real terms since 2001. The results however speak for themselves.
Rising joblessness and poverty
The period 2001-2009 is the longest period of high unemployment in the country’s history with the true unemployment rate averaging some 11.2% (correcting for the government’s not counting millions of jobless Filipinos as unemployed since 2005). The number of jobless and underemployed Filipinos grew to 11.4 million in January 2010 which is 3.1 million more than in January 2001, when Pres. Arroyo came to power. The 4.3 million jobless Filipinos as of last January is an increase of 730,000 from nine years ago; the 7.1 million underemployed is 2.4 million higher.
Some 877,000 jobs were created annually since January 2001 to reach 36 million in January 2010. However the quality of jobs created is very poor: 3.8 million are “unpaid family workers” (585,000 increase from January 2001), 12.1 million are “own account workers” mainly in the informal sector (1.6 million increase), and around 12.6 million are “wage and salary workers” but without written contracts. The number in merely part-time work increased by 3.8 million to reach 12.3 million last January and now accounts for over one out of three jobs.
Poverty has continued to rise even by the government’s low official poverty line. The number of poor families increased by 530,642 or 13% since 2000 to reach 4.7 million in 2006. The number of poor Filipinos increased by 2.1 million over that same period to reach 27.6 million. But the official poverty line is only P42 per person per day in 2006 which buys just a kilo of rice and a chicken egg; a higher threshold of P86 more than doubles the number of Filipinos classified as poor.
As it is, household real incomes fell by an average of 20% across all surveyed homes between 2000 and 2006– the recorded 19% increase in nominal income over the period was easily offset by the 38% rise in prices. The latest available poverty data is for 2006 so these trends occurred long before the global turmoil and natural calamities since 2008 which can only swell the numbers even more.
Growing inequality
The country’s inequalities remain severe. In 2006, the net worth of just the 20 richest Filipinos– including close Arroyo allies Lucio Tan, Enrique Razon, Jr., Eduardo Cojuangco, Enrique Aboitiz and others– was P801 billion (US$15.6 billion) which was equivalent to the combined income for that year of the poorest 10.4 million Filipino families.
The net income of the Top 1,000 corporations in the country rose from P116.4 billion in 2001 to average P416.7 billion annually in the period 2002-2008. On the other hand, workers have seen the smallest increase in their real wages during the Arroyo administration than over any government since the Marcos dictatorship. The minimum wage in NCR increased just P5 in real terms over the almost decade-long Arroyo term compared to P82 during the time of Aquino, P16 of Ramos, and P22 of Estrada (inflation-adjusted figures based on 2000 prices).
The hyped economic growth has also been largely concentrated in Metro Manila which increased its share of the country’s GDP from 30.9% in 2001 to reach 33.0% or a third of the national economy in 2008. This was at the expense of 10 other regions which each saw their share of GDP fall – Cordillera, Ilocos, Cagayan Valley, Central Luzon, Southern Tagalog, Eastern Visayas, Zamboanga Peninsula, Davao, ARMM and Caraga. Only two other regions, Northern Mindanao and SOCCSKSARGEN, saw about a percentage point each increase in their share of GDP.
This has caused income disparities to widen even more. In 2001 income per head in Metro Manila, the richest region, was eight (8) times that of the poorest region ARMM. By 2008, income per head in Metro Manila was 12 times that in ARMM.
Eroding domestic production
The fundamentals for modernizing the economy have eroded. Manufacturing’s share in GDP was down to 21.8% in 2009 or as small as in the 1950s. The sector created just 15,370 jobs annually since January 2001 to reach 3 million in January 2010. In contrast, seven times more household help jobs were created over the same period– 107,730 were added annually to reach 2.1 million last January. The number of household help in the country is fast approaching the number of its manufacturing workers.
The agriculture sector meanwhile has shrunk to 18.1% of GDP or its smallest share in the country’s history. Only 172,600 agricultural jobs were created annually over the last nine years to reach 11.8 million last January, most of which were in low- or even non-paying work. Rural poverty persists due, among others, to the slow pace of agrarian reform: the Department of Agrarian Reform (DAR) of the Arroyo administration only distributed an average of 119,301 hectares annually (2001-08) which is smaller than under Estrada (121,274 ha.), Ramos (296,395 ha.) and Aquino (169,063 ha.).
The deterioration of domestic manufacturing and agriculture go far in explaining the weak job creation. This also highlights how the period 2001-2009 has seen the most Filipinos forced abroad to find work in the country’s history. Deployments during the Arroyo administration averaged 1.04 million annually compared to 469,709 (Aquino), 713,505 (Ramos) and 839,324 (Estrada); 1.42 million were deployed last year which was equivalent to almost 3,900 Filipinos leaving every day. The economy’s over-reliance on remittances reached record levels during the Arroyo watch and, in 2005, breached the psychological threshold of being equivalent to 10% of GDP.
The erosion of domestic production is also causing an over-reliance on external sources of growth – especially overseas work but also such as low value-added export manufacturing and business process outsourcing (BPO). These activities are essentially disconnected from the domestic economy though and do not contribute to any broad-based economic dynamism. BPOs for instance have been hyped in growing rapidly from 5,600 employees and US$56 million in revenues in 2001 to 442,164 employees and US$7.2 billion in revenues in 2009. Yet the sector can only ever account for a tiny share of the economy and in 2009 was just 1.3% of total employment and only some 2% of GDP.
Fiscal troubles
It is also clear that nothing has been done to address the root causes of the country’s fiscal troubles. The Arroyo administration is exiting upon the steepest increase in the national government (NG) deficit in the country’s history– a P286 billion or 2,300% increase over just two years from P12.4 billion in 2007 to P298.5 billion in 2009. This is on top of the government having it worst deficits already with a cumulative NG deficit of P1.34 trillion over the period 2001-2009 or more than triple the deficits of the Aquino, Ramos and Estrada administrations combined (P422 billion).
It also passes on a heavy debt burden that already reached P4.46 trillion in March 2010, or more than double the P2.17 trillion debt inherited from the Estrada government. The Arroyo administration has effectively been borrowing an additional P243 billion annually since coming to power. This is even after paying P5.1 trillion in debt service from 2001 to 2009 which is nearly triple the P1.8 billion in debt payments made over 15 years by the Aquino, Ramos and Estrada administrations combined.
The government’s tax effort has barely kept pace with nominal growth in gross national product and only stop-gap measures such as record privatization– including selling off as much in 2007 as had been sold off in the previous 15 years spanning three administrations– made it momentarily appear that fiscal reforms were in place.
The Arroyo administration has made the country’s tax system even more regressive, burdening the poor (such as with RVAT) and unburdening those most able to pay (such as by lowering corporate income taxes). Meanwhile the most important sources of deficit pressures are unaddressed: graft and corruption, trade liberalization, foreign investment incentives, unproductive debt service, and bloated military spending.
Policy errors
Recent years have seen some external global events beyond the administration’s control but the country’s problems were there even earlier– poor job growth, manufacturing decline, low rural incomes, and a bloating informal service economy. These troubles were not primarily due to the consecutive food, fuel and financial crises but to flawed economic policies.
The Arroyo administration pushed an economic strategy built on ‘free market’ policies of globalization– removing trade barriers, taking away investment controls, privatizing public utilities and social services, deregulation, and continued debt payments. These far-reaching measures are the biggest factor behind the country’s severe economic troubles and need to be reversed for there to be any prospects of steering the economy towards real social progress. Even corruption, which has certainly become severe, has not caused as sweeping damage.
Foreign investors were aggressively courted and enticed with generous incentives, as well as the freedom to operate with hardly any obligations to contribute to domestic economic development. Transport, power and water infrastructure were built mainly geared towards serving the needs of big foreign and domestic business interests.
Trade deals such as the Japan-Philippines Economic Partnership Agreement (JPEPA) and with the Association of Southeast Asian Nations (ASEAN), World Trade Organization (WTO) and others were entered into. The government even pushed to seal a free trade deal with the United States (US). All these have made the Philippines more vulnerable and more exposed than ever before to the global economy. They also hamper meaningful progress by preventing nationalist economic policy-making.
Overturning the legacy
The economic legacy of the Arroyo administration will be the biggest obstacle on any effort to improve the welfare of the people. Yet while heavy, these are not unachievable. Charting a path to real, sustainable and durable economic progress for the country begins though with acknowledging those realities and recognizing the basic fragility of the national economy. It also has to be accepted that relying on the market, remittances, private corporations, and foreign investors to spontaneously bring about development has been a huge error.
There needs to be an admission that the economic policies of the past have failed and that a thorough overhaul is needed. There will have to be greater emphasis on building solid domestic economic foundations rather than relying on temporary palliative measures, unsustainable financing or external sources of growth. Meaningful income, asset and wealth distribution are long overdue. Corruption has to be tackled, but so too the globalization policies that have resulted in an ever more undemocratic economy whose resources and benefits are cornered by a few. Much more progressive governance is needed to be able to overturn the dark legacies of the outgoing Arroyo administration. IBON Features
IBON Foundation, Inc. is an independent development institution established in 1978 that provides research, education, publications, information work and advocacy support on socioeconomic issues.
Madidilim na pamana: ang ekonomya sa ilalim ni Arroyo
I-download ang Summary of the Arroyo Presidency's Economic Performance
Ang kaliga-ligalig na pagkakaiba sa pagitan ng kayamanan ng iilan at kagalingan ng marami ang pinakanakapag-aalalang pamana na iniiwan ng panguluhang Arroyo – at kabilang sa pinakadambuhalang hamon na kailangang harapin ng papasok na administrasyon kung maghahatid ng anumang tunay na pagbabago.
Ni Sonny Africa
Lathalaing IBON – Maaalala ang administrasyong Arroyo sa pagkapabaya sa mga mahahalagang hakbang sa pag-unlad at pagsuong sa harap ng pag-unlad ng ekonomya. Mas malala ang kalagayan ng mga Pilipino ngayon kaysa nang manungkulan si Pangulong Gloria Macapagal-arroyo siyam na taon na ang nakararaan.
Nasa pinakamataas na tantos ang disempleyo, bumagsak ang tunay na kita ng sambahayan, tumaas ang insidente ng kahirapan, lulala ang di-pagkakapantay-pantay, at natulak palabas ng bansa ang pinakamaraming Pilipino sa kasaysayan. Ang mga pag-asa’y naunsyami ng tuluy-tuloy na pagguho ng lokal na manupaktura at agrikultura, ng mabilis na lumalalim na krisis pampinansya, at pabigong mga patakaran sa pandaigdigang kalakal at pamumuhunan. Samantala, nagpatuloy sa substansyal na pagyabong ang tubo ng pinakamalalaking korporasyon sa bansa at ang kayamanan ng pinakamayayaman nitong pamilya.
Ang kaliga-ligalig na pagkakaiba sa pagitan ng kayamanan ng iilan at kagalingan ng marami ang pinakanakapag-aalalang pamana na iniiwan ng panguluhang Arroyo – at kabilang sa pinakadambuhalang hamon na kailangang harapin ng papasok na administrasyon kung maghahatid ng anumang tunay na pagbabago.
Binigyang-puri ng administrasyong Arroyo ang paglago ng ekonomya sa termino nito – na tinawag na pinakamahusay sa nakalipas na 30 taon – bilang ginintuang pamantayan ng gawain nito. Nag-abereyds sa 4.5% taun-taon ang upisyal na iniulat na pag-unlad sa gross domestic product (GDP) sa ilalim ng administrasyong Arroyo (2001-2009) kumpara sa 3.9% sa ilalim ni Aquino (1986-1991), 3.8% sa ilalim ni Ramos (1992-1997) at 2.4% sa ilalim ni Estrada (1998-2000). Lumapad ang ekonomya nang 47.2% sa totoong termino mula 2001. Subalit nagsasalita para sa sarili nila ang mga resulta.
Tumitinding disempleyo at kahirapan
Ang panahong 2001-2009 ang pinakamahabang panahon ng mataas na disempleyo sa kasaysayan ng bansa kung saan ang tunay na tantos ng disempleyo ay nag-abereyds ng mga 11.2% (tinatama ang di pagbilang ng gubyerno sa milyun-milyong walang-trabahong Pilipino bilang ‘unemployed’ mula 2005). Ang bilang ng walang-trabaho at kulang-sa-trabahong Pilipino ay tumaas sa 11.4 milyon noong Enero 2010 na 3.1 milyong higit kaysa sa noong Enero 2001, nang manungkulan si Pang. Arroyo. Ang 4.3 milyong walang-trabahong Pilipino bandang Enero ay pagtaas nang 730,000 mula sa siyam na taong nakararaan; ang 7.1 milyong kulang-sa-trabaho ay 2.4 milyong mas marami.
May mga 877,000 trabahong nalikha taun-taon mula Enero 2001 para umabot ng 36 milyon noong Enero 2010. Subalit napakahina ng kalidad ng mga trabahong nalikha: 3.8 milyon ay “di-bayad na nagtatrabaho sa pamilya” (585,000 na pagtaas mula Enero 2001), 12.1 milyon ang “mga may-trabaho sa sariling puhunan” – mas yaong mga nasa impormal na sector (1.6 milyong pagtaas), at mga 12.6 miyon ang “mga manggagawang sumusweldo” subalit walang nakasulat na kontrata. Ang bilang sa trabahong di-pultaym ay tumaas nang 3.8 milyon at naging 12.3 milyon nitong Enero at ngayo’y bumibilang nang isa sa tatlong trabaho.
Tumaas ang insidente ng kahirapan kahit sa mababang upisyal na linya ng kahirapan ng gubyerno. Ang bilang ng mga mahihirap na pamilya ay tumaas nang 530,642 o 13% mula 2,000 at umabot sa 4.7 milyon noong 2006. Ang bilang ng mahihirap na Pilipino ay tumaas nang 2.1 milyon sa loob ng parehong panahon at umabot sa 27.6 milyon. Subalit ang upisyal na linya ng kahirapan ay P42 kada tao kada araw lamang noong 2006 na nakabibili lamang ng isang kilo ng bigas at isang itlog ng manok; ang mas mataas na hangganan ng P86 ay dumodoble pa sa bilang ng Pilipinong nabibilang sa mahihirap.
Sa gayon, bumagsak ang tunay na kita ng mga sambahayan sa abereyds na 20% sa lahat ng nasarbey na tahanan mula 2000 hanggang 2006 – ang nakarekord na 19% taas sa nominal income sa panahong iyon ay madaling nabawi ng 38% pagtaas sa mga presyo. Ang pinakabagong datos sa kahirapan ay para sa 2006 kayat ang padron na ito ay naganap matagal pa bago ang kaguluhang pandaigdig at mga natural na kalamidad mula 2008 na lalo lamang magpapalaki sa mga numero.
Lumalaking di-pagkakapantay-pantay
Nananatiling masahol ang mg di-pagkakapantay-pantay sa bansa. Noong 2006, ang netong halaga ng 20 pinakamayayamang Pilipino lamang – kabilang ang malalapit na alyado ng mga Arroyo na sina Lucio Tan, Enrique Razon, Jr., Eduardo Cojuangco, Enrique Aboitiz at iba pa – a P801 bilyon (US$15.6 bilyon) na katumbas na ng pinagsama-samang kita sa taong iyon ng pinakamahihirap na 10.4 milyong pamilyang Pilipino.
Ang netong kita ng Top 1,000 na korporasyon sa bansa ay tumaas mula P116.4 bilyon noong 2001 hanggang sa abereyds na P416.7 bilyon taun-taon sa panahong 2002-2008. Sa kabilang banda, nagisnan ng mga manggagawa ang pinakamaliit na pagtaas sa kanilang tunay na sahod sa ilalim ng administrasyong Arroyo kumpara sa iba pang gubyerno mula noong panahon ng diktadurang marcos. Tumaas nang P5 lamang ang minimum na sahod sa NCR sa tunay na halaga sa loob ng halos isang dekadang panunungkulan ni Arroyo kumpara sa P82 noong panahon ni Aquino, P16 noong panahon ni Ramos, at P22 ni Estrada (ang mga pigura ay inadyas ayon sa inflation batay sa mga presyo noong 2000).
Ang ipinangalandakang pag-unlad sa ekonomya ay nakakonsentra nang husto sa Metro Manila na nagtaas ang bahagi sa GDP ng bansa mula 30.9% noong 2001 na umabot sa 33.0% o sangkatlo ng pambansang ekonomya noong 2008. Ito ay sa kapinsalaan ng 10 iba pang rehiyon na bawat isa’y bumagsak ang bahagi sa GDP – Cordillera, Ilocos, Cagayan Valley, Central Luzon, Southern Tagalog, Eastern Visayas, Zamboanga Peninsula, Davao, ARMM at CARAGA. Dalawang ibang rehiyon lamang, ang Northern Mindanao at SOCCSKSARGEN, ang bawat isa’y tumaas nang 1% ang bahagi sa GDP.
Nagsanhi itong ibayong lumaki ang pagkakaiba-iba sa kita. Noong 2001 ang kita kada tao sa Metro Manila, ang pinakamayamang rehiyon, ay walong (8) beses kaysa sa pinakamahirap na rehiyong ARMM. Pagdating ng 2008, ang kita kada tao sa Metro Manila ay naging 12 beses kumpara sa ARMM.
Gumuguhong produksyong lokal
Gumuho ang mga batayan para sa pagmomodernisa ng ekonomya. Bumagsak ang bahagi ng manupaktura sa GDP sa 21.8% noong 2009 o kasing-liit ng bahagi nito noong 1950s. Lumikha lamang ang sector ng 15,370 trabaho taun-taon mula Enero 2001 na umabot nang 3 milyon noong 2010. Kabaligtaran, pitong beses na mas maraming trabahong pang-kasambahay ang nalikha sa loob ng parehong panahon – 107,730 ang nadagdag kada taon na umabot sa 2.1 milyon noong nakaraang Enero. Malapit nang mapantayan ng bilang ng mga kasambahay sa bansa ang bilang ng mga manggagawa nito sa manupaktura.
Numipis naman sa 18.1% ng GDP ang sektor ng agrikultura o sa pinakamaliit nitong bahagi sa kasaysayan ng bansa. Sa nakaraang siyam na taon, 172,600 trabahong agrikultural lamang ang nalikha na umabot sa 11.8 milyon nitong Enero, na karamiha’y mababa – o wala man lamang – sahod. Nananatili ang kahirapan sa kanayunan, bukod sa iba pang dahilan, dahil sa mabagal na takbo ng repormang agraryo: ang Department of Agrarian Reform (DAR) ng administrasyong Arroyo ay nakapagpamahagi lamang ng abereyds na 119,301 ektarya taun-taon (2001-2008) na mas maliit kaysa sa ilalim ni Estrada (121,274 ha), Ramos (296,395 ha) at Aquino (169,063 ha).
Ang paghina ng lokal na manupaktura at agrikultura ay mainam na paliwanag sa matumal na pagkalikha ng mga trabaho. Binibigyang-diin din kung papaano mula 2001-2009 napwersang mangibang-bansa ang pinakamaraming Pilipino sa kasaysayan ng Pilipinas. Ang pagpapangibang-bansa sa ilalim ng administrasyong Arroyo ay nag-abereyds nang 1.04 milyon taun-taon kumpara sa 469,709 (Aquino), 713,505 (Ramos) at 839,324 (Estrada); 1.42 milyon ang nadeploy noong nakaraang taon na katumbas ng halos 3,900 Pilipinong umaalis araw-araw. Ang labis na pagsandig ng bansa sa mga remitans ay umabot sa pinakamatataas na antas sa ilalim ni Arroyo at, noong 2005, ay umabot sa pambihirang antas na katumbas ng 10% ng GDP.
Ang pagguho ng pambansang produksyon ay sumasanhi rin ng labis na pag-depende sa mga panlabas na mapaghuhugutan ng pag-unlad – laluna ang trabaho sa labas ng bansa, pero tulad rin ng mababang-halagang pagmamanupaktura para sa eksport at business processing outsourcing (BPO). Subalit ang mga aktibidad na ito sa esensya ay hindi kaugnay ng pambansang ekonomya at hindi nakakapag-ambag sa anumang malawakang-saklaw na dinamismong pang-ekonomya. Halimbawa, ang mga BPO ay ipinangalandakang mabilis na lumalago mula 5,000 empleyado at US$56 milyong kita noong 2001 papuntang 442,164 empleyado at US$7.2 bilyong kita noong 2009. Subalit ang sektor ay babahagyang bahagi lamang ng ekonomya at noong 2001 ay 1.3% lamang ng kabuuang empleyo at 2% lamang ng GDP.
Mga suliraning piskal
Malinaw ring walang ginawa upang harapin ang mga ugat na sanhi ng mga problemang piskal ng bansa. Lalabas ang administrasyong Arroyo sa pinakamatarik na pagtaas ng depisito ng pambansang gubyrno sa kasaysayan ng bansa– P286 bilyon o 2,300% na pagtaas sa loob lamang ng dalawang taon mula P12.4 bilyon noong 2007 hanggang P298.5 bilyon noong 2009. Ito’y bukod pa sa pinakamasasama nang depisito sa pinagsama-samang depisito ng pambansang gubyerno ng P1.35 trilyon sa loob ng 2001-2009 o higit pa sa triple ng pinagsama-samang mga depisito ng mga administrasyong Aquino, Ramos at Estrada (P422 bilyon).
Nagpapamana rin ito ng mabigat na pasaning utang na umabot na sa P4.36 trilyon noong Pebrero 2010, o higit doble ng P2.17 trilyong utang na namana mula sa gubyernong Estrada. Epektibo nang umutang nang P243 bilyon taun-taon ang administrasyong Arroyo mula nang manungkulan. Ito’y matapos pang mabayaran ang P5.1 trilyon sa pagseserbisyo ng utang mula 2001-2009 na halos triple ng P1.8 bilyong pinagsama-samang bayad-utang sa loob ng 15 taon ng mga administrasyong Aguino, Ramos at Estrada.
Halos hindi makahabol ang pagsisikap sa pagbubuwis ng gubyerno sa nominal na pag-unlad sa gross national product at ang mga hakbang na panakip-butas lamang – gaya ng ratsadang pribatisasyon – kabilang ang pagbebenta noong 2007 ng kasing-laki ng benta sa nakaraang 15 taon ng tatlong administrasyon – ang pansamantalang nagpamukhang nasa lugar naman ang mga repormang piskal.
Ginawang lalong regresibo ng administrasyong Arroyo ang sistema sa pagbubuwis ng bansa, pinapasan ito sa mahihirap (gaya ng RVAT) at pinagaang ang pasanin ng mga may kakayahan naming magbayad (gaya ng pagpapababa ng buwis sa kita ng mga korporasyon). Samantala ang pinakamahahalagang pinagmumulan ng problema sa depisito ay hindi hinarap: korapsyon at katiwalian, liberalisasyon sa kalakal, mga insentiba sa dayuhang pamumuhunan, di-produktibong pagbabayad-utang at lumobong gastusing-militar.
Mga pagkakamali sa patakaran
May mga pandaigdigang pangyayari nitong mga nakaraang taon na labas sa kontrol ng administrasyon. Gayunman, naroon na ang mga suliranin bago pa nito – mahinang pag-unlad sa trabaho, pagbagsak ng manupaktura, mababang kita sa kanayunan, at lumolobong impormal na ekonomyang serbisyo. Ang mga suliraning ito ay hindi pangunahing dahil sa sunud-sunod na krisis sa pagkain, langis at pinansya kundi dahil sa mga maling patakaran sa ekonomya.
Itinulak ng administrasyong Arroyo ang estratehiyang pang-ekonomya na itinindig sa mga patakarang ‘malayang pamilihan’ ng globalisasyon – pag-alis ng sagka sa kalakal, pagtanggal ng kontrol sa pamumuhunan, pagsapribado ng mga pampublikong gamit at serbisyong panlipunan, deregulasyon, at tuluy-tuloy na pagbabayad-utang. Itong masasaklaw na hakbang na ito ang pinakamalalaking salik sa likod ng masahol na suliraning pang-ekonomya ng bansa at kinakailangang mabaligtad upang magkaroon ng pag-asang madirehe ang ekonomya patungo sa tunay na pag-unlad na panlipunan. Kahit ang korapsyon, na tunay naming lumala, ay hindi nakalikha ng gayong kapinsalaan.
Agresibong niligawan ang mga dayuhang mamumuhunan at inengganyo ng galanteng mga insentiba, pati ng kalayaang kumilos nang halos walang obligasyong mag-ambag sa pag-unlad ng pambansang ekonomya. Ang mga imprastruktura sa transportasyon, kuryente at tubig ay itinatag pangunahin para pagsilbihan ang pangangailangan ng malalaking dayuhan at lokal na interes sa negosyo.
Ang mga kasunduan gaya ng Japan-Philippines Economic Partnership Agreement (JPEPA) at sa Association of Southeast Asian Nations (ASEAN), World Trade Organization (WTO) at iba pa ay pinasok. Itinulak pa ng gubyerno na isarado ang isang kasunduan ng malayang kalakal sa United States (US). Lahat ito’y ginawang lalong bulnerable ang Pilipinas at mas nakabulatlat higit kailanman sa ekonomyang global. Sinasagkaan din ng mga ito ang makabuluhang pagsulong sa pamamagitan ng paghadlang sa makabayang pagklikha ng mga patakarang pang-ekonomya.
Pagbabaligtad ng pamana
Ang pamanang pang-ekonomya ng administrasyong Arroyo ang magiging pinakamalaking hadlang sa anumang pagsisikap na pabutihin ang kalagayan ng mamamayan. Subalit bagaman mabigat, hindi ito imposibleng maabot. Lamang, ang pagtakda ng direksyon patungo sa tunay, sustenable at matibay na pag-unlad sa ekonomya para sa bansa ay nagsisimula sa pagkilala sa mga realidad na ito at pagkilala sa batayang kahinaan ng pambansang ekonomya. Kailangan ding tanggapin na ang pag-depende sa pamilihan, remintans, mga pribadong korporasyon, at dayuhang mamumuhunan na kusang maghatid ng pag-unlad ay isang malaking pagkakamali.
Kailangang magkaroon ng pag-amin na ang mga patakarang pang-ekonomya ng nakaraan ay bigo at na kinakailangan ng masinsing pagbagbago. Kailangang magkaroon ng higit na pagbibigay-diin sa pagpapanday ng solidong pundasyon ng pambansang ekonomya kaysa sumandig sa panandalia’t pansamantalang mga hakbang, di-sustenableng pagpipinansya o eksternal na mapagmumulan ng paglago. Ang makabuluhang pagbabaha-bahagi ng kita at yaman ay matagal nang dapat naisagawa. Dapat harapin ang korapsyon, subalit gayundin ang mga patakaran ng globalisasyon na nagresulta sa higit pang di-demokratikong ekonomya na ang mga rekurso at benepisyo ay nakokopo ng iilan. Laluna, kailangan ng progresibong pamumuno upang mabaligtad ang madidilim na pamana ng palabas na administrasyong Arroyo. Lathalaing IBON
